ТМЫК

2009 жылғы 3 қазанда Нахчыван қаласында (Әзербайжан Республикасы) өткен Түркітілдес мемлекеттер басшыларының ІХ Саммитінде ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың бастамасымен Түркітілдес мемлекеттер ынтымақтастығы кеңесін (ТМЫК немесе Түркі кеңесі) құру туралы келісімге қол қойылды.

Түркі кеңесінің мүше мемлекеттері Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан және Түркия болып табылады. Түркі кеңесінің хатшылығы құрылып, оған кеңестің саммиттері барысында қабылданған шешімдердің орындалу барысын зерделеу, жоғары деңгейдегі кездесулер мен сарапшылар отырыстарын дайындау және басқа міндеттер жүктелді.

Түркі кеңесінің Бас хатшысы Р.Гасанов (2014 жылғы 1 қыркүйектен). Хатшылықтың штаб-пәтері Ыстанбұл қаласында орналасқан.

Түркі кеңесінің аясында жыл сайын Мемлекет басшыларының кеңесі, Сыртқы істер министрлерінің кеңесі, Аға лауазымды тұлғалар комитеті, Ақсақалдар кеңесі, сондай-ақ экономика, инвестиция, кеден және көлік салаларындағы мемлекеттік органдары басшылары мен сарапшыларының кездесулері, диаспора ұйымдары басшыларының отырыстары өткізіледі.

Түркі кеңесінің І Саммиті 2011 жылғы 21 қазанда Алматы қаласында «Түркітілдес мемлекеттердің экономикалық ынтымақтастығы» тақырыбында өтті. Саммит қорытындысы бойынша Алматы декларациясы және ТМЫК Хатшылығының рәсімдік ережелері қабылданды. Саммит қарсаңында Сыртқы істер министрлерінің 1-ші отырысы (СІМК) отырысы өткізіліп, онда Ақсақалдар кеңесінің және Түркі кеңесі хатшылығының штаттық ережелері бекітілді.

Түркі кеңесінің ІІ Саммиті 2012 жылғы 23 тамызда Бішкек қаласында (Қырғыз Республикасы) өтті. Саммиттің негізгі тақырыбы мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық саласына арналды. Саммит барысында Бішкек декларациясына, ТМЫК Хатшылығының қаржылық ережелері туралы келісімге, Түркі академиясын құру туралы келісімге, Түркі мәдениеті және мұрасының жарғысына қол қойылды.

Түркі кеңесінің ІІІ Саммиті 2013 жылғы 16 тамызда Габала қаласында (Әзербайжан Республикасы) «Көлік және коммуникациялар» тақырыбында өткізілді. Саммит қорытындысы бойынша Габала декларациясына және «ТМЫК Бас хатшысы Х.Акынжының өкілеттік мерзімін 1 жылға ұзарту туралы» шешімге қол қойылды. Саммитке қатысушылар ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың келесі Саммитті «Туризм саласындағы ынтымақтастықты нығайту» бастамасын және ТМЫК Хатшылығында туризмді дамыту бойынша жұмыс тобын құру туралы бастамасын қолдады.

Түркі кеңесінің IV Саммиті 2014 жылғы 5 маусымда Бодрум қаласында (Түркия Республикасы) туризм саласындағы ынтымақтастық тақырыбында өткізілді. Саммит қорытындысы бойынша Бодрум декларациясы және «ТМЫК жаңа Бас хатшысын және оның екі орынбасарларын тағайындау туралы» шешімге қол қойылды. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев Түркі әлемінің дамыту бағдарламасын (Тұжырымдамасын) және жалпытүркі арнасын құру туралы бастамасын көтерді.

Түркі кеңесінің V Саммиті 2015 жылғы 11 қыркүйекте Астана қаласында «Ақпарат саласындағы ынтымақтастық» тақырыбында өткізіліп, оның барысында төрағалық Түркиядан Қазақстанға өтті. Саммит қорытындысы бойынша мемлекет басшылары Астана декларациясына және ТМЫК Бас хатшысының орынбасары етіп О.Кожаманды тағайындау туралы шешімге, Түркі мәдениеті және мұрасы қорының Президенті етіп Әзербайжан өкілі Г.Эфендиеваны тағайындау туралы шешімге қол қойды.

Экономикалық ынтымақтастық

Түркі кеңесінің шеңберінде экономикалық ынтымақтастықты нығайту мақсатында бес жұмыс топтары құрылып, олардың негізгі қызметтері инвестициялық климат, экономикалық әртараптандыру, көлік саласын дамыту, кәсіпкерлерді қолдау және туризмді дамытуға бағытталды.

ТМЫК құрылған уақыттан бері экономика министрлерінің алты отырысы өткізіліп, оның соңғысы 2016 жылғы 20-21 желтоқсанда Баку қаласында (Әзербайжан Республикасы) өткізілді.

Мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық

2014 жылғы 24 желтоқсанда Киев қаласында (Украина) Украинадағы әзербайжан диаспорасының орталығы негізінде ТМЫК-тың бірінші аймақтық диаспора орталығы ашылды. 2016 жылғы 5 қазанда Киев қаласында «Түркітілдес диаспоралар арасындағы ынтымақтастықты нығайтудағы Түркі кеңесінің рөлі» атты панелдік отырысы өткізілді.

Түркі кеңесі шеңберінде 2011 жылы ҚР Президентінің бастамасымен құрылған Ақсақалдар кеңесі ұдайы жұмыс жүргізіп келеді. Кеңестің басты мақсаттары мен функциялары ТМЫК-ке мүше мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықты дамыту бойынша ұсыныстарын жасақтау, сондай-ақ мәдени-тарихи мұраны, тілдерді, салт-дәстүрлерді, рухани құндылықтарды сақтау және дамыту болып табылады. Кеңес құрамына Қазақстаннан ҚР Парламенті Сенатының бұрынғы депутаты Ә.Ахметов кіреді. 2016 жылғы 17-18 тамызда Ақсақалдар кеңесінің 11-ші отырысы өткізілді.

Қосылған : 4.12.2013, 19:38, Өзгертілген : 12.08.2014, 20:11